«Ο Άνθρωπος στον Κήπο». Μια διεπιστημονική προσέγγιση στη θρησκευτική εκπαίδευση στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αγωγής.

«Ο Άνθρωπος στον Κήπο». Μια διεπιστημονική προσέγγιση στη θρησκευτική εκπαίδευση στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αγωγής. Στο φόρουμ: «Οικουμενικές Πρωτοβουλίες για την Προστασία Μνημείου και Φύσης» – Ιερά Θεολογική Σχολή Χάλκης

Ευλαμπία Τσιρέλη, εκπ. ΠΕ01, ΜTh, Υπ. Δρ. Βιβλικής Γραμματείας και Θρησκειολογίας

Αν αναλογιστεί κανείς τις τρεις θεμελιώδεις σχέσεις που διαταράχθηκαν κατά την Πτώση του ανθρώπου -η σχέση ανθρώπου και Θεού, οι διανθρώπινες σχέσεις, αλλά και η σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον-, μπορούμε να πούμε πως ακόμα πασχίζουμε να τις εξισορροπήσουμε. Καμία δεν μπορεί να σταθεί υγιής αν δεν διασφαλίσουμε τις άλλες δύο.

Πώς εξηγεί όμως ένας θεολόγος σε ένα παιδί (και όχι μόνο) ότι η περιβαλλοντική κρίση είναι πρωτίστως κρίση πολιτισμού;

Ένα καλό ξεκίνημα είναι η ιστορία του Παραδείσου και της Πτώσης. Στον Κήπο της Εδέμ, όπου όλα είναι λίαν καλώς δημιουργημένα από τον Θεό Πατέρα, ο άνθρωπος δημιουργείται και τοποθετείται «εν τω παραδείσω της τρυφής εργάζεσθαι αυτόν και φυλάττειν» (Γέν.2,15) Τα Γέν.1,11.24.28.29-30.2,15 είναι μερικά βασικά χωρία στα οποία στεκόμαστε για να αναλύσουμε. Το παιδί μπορεί από τα πρώτα κεφάλαια μπορεί να αντιληφθεί το αδιάσπαστο τρίγωνο σχέσεων μεταξύ Θεού-ανθρώπου, ανθρώπου-ανθρώπου και ανθρώπου-περιβάλλοντος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο πολλές είναι οι πολιτιστικές και περιβαλλοντικές δράσεις που μπορούν να εκπονηθούν σε ένα σχολείο, με κίνητρο ζητήματα που αφορούν πραγματικά το σύγχρονο παιδί και τον έφηβο ή ακόμα και φοιτητή. Η περιβαλλοντική αγωγή δεν μπορεί να διδαχθεί ξέχωρα από τον πολιτισμό.

Εκπαιδευτικές δράσεις και εισηγήσεις υπό αυτό το πρίσμα πραγματοποιήθηκαν σε συνεργασία με το Πατριαρχικό ίδρυμα Πατερικών Μελετών, όπως, ενδεικτικά, η ψηφιοποίηση χειρογράφων, παρουσίαση των υλικών γραφής και το ταξίδι επιβίωσης ενός παλαιού χειρόγραφου μέσω της τεχνολογίας έως σήμερα. (υπεύθ. καθ. Ευλαμπία Τσιρέλη, Εκπ. Φρυγανιώτη) Αφού οι μαθητές βίωσαν ένα ουσιαστικό κεφάλαιο του πολιτισμού -που είναι η διάσωση της ανθρώπινης πνευματικής κληρονομιάς- μέσω της επαφής τους με παλαιά χειρόγραφα και τρόπους διάσωσης αυτών, κλήθηκαν να αντιγράψουν τα φυτά της Βοτανικής του Διοσκουρίδη, του σπάνιου χειρόγραφου της Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας. Γνωρίζοντας λοιπόν την αξία του χειρόγραφου αυτού Κώδικα και το τι σημαίνει να έχει φτάσει ως εμάς αυτό το έργο, δούλεψαν συνειδητά με ακόμα μεγαλύτερο ζήλο και ενδιαφέρον. Ζωγράφισαν τα φυτά της Βοτανικής του Διοσκουρίδη ενώ, παράλληλα, με έρευνα στη βιβλιογραφία και στο διαδίκτυο, συνέλλεξαν πληροφορίες για αυτά στη λογοτεχνία, τα βιβλικά κείμενα και τη λαϊκή παράδοση.

Οι μαθητές δούλεψαν ομαδικά φροντίζοντας τις μεταξύ τους σχέσεις, κατανόησαν μέσα από τα βιβλικά κείμενα την τριμερή μας σχέση με τον Θεό υπό το πρίσμα της επικαιροποίησης, κατανόησαν βιωματικά το πώς συνδέεται ο πολιτισμός με το περιβάλλον μέσω του Χειρογράφου του Διοσκουρίδη αλλά, παράλληλα, διασκέδασαν μέσω της Τέχνης, εκτίμησαν το παρελθόν και προσπάθησαν να το διασώσουν μέσω της ψηφιοποίησης και της αξιοποίησης της τεχνολογίας. Τα έργα των μαθητών αποτέλεσαν κομμάτι της έκθεσης «Η Φύση στην Τέχνη. Το παράδειγμα ενός Βυζαντινού Χειρογράφου», που αρχικά φιλοξενήθηκε στο Μισιρλόγλειο Ίδρυμα της Μονής Βλατάδων και έπειτα μεταφέρθηκε στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος που επί δεκαετίες εργάζεται προς υπεράσπιση του περιβαλλοντισμού ως πνευματικής ευθύνης, εγκαινίασε το Σάββατο 04/09/2021 την έκθεση “Mo.Na.: Monuments in Nature: A creative Co-existence”, στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης, στο πλαίσιο της οποίας οργανώθηκε στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης το Φόρουμ «Οικουμενικές Πρωτοβουλίες για την Προστασία Μνημείου και Φύσης» με συνδιοργάνωση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (ΕΚΒΜΜ) και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ο Παναγιώτατος ξεναγήθηκε στην έκθεση και θαύμασε τα έργα των μαθητών που συνοδεύουν φωτογραφικό υλικό του Κώδικα Ω75. Την επόμενη μέρα, 05/09/2021, στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης έλαβαν χώρα οι εργασίες του ευρωπαϊκού φόρουμ «Οικουμενικές Πρωτοβουλίες για την Προστασία Μνημείου και Φύσης» με μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων. Παρουσιάστηκαν ομιλίες -ενδεικτικά- σχετικά με όλο το διετές -και πλέον- έργο Mo.Na, περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες κα εκπαιδευτικές δράσεις, πρωτοβουλίες Ελληνορθόδοξων σχολείων της Τουρκίας για την πολιτιστική και περιβαλλοντική συνείδηση, εκπαιδευτικά προγράμματα του Π.Ι.Π.Μ. για τη φύση και τον πολιτισμό όπως η περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση μαθητών μέσω βιωματικών δράσεων, πολυπολιτισμικότητα και περιβαλλοντισμός, «ο άνθρωπος στον Κήπο»- διεπιστημονικές προσεγγίσεις στη θρησκευτική εκπαίδευση για την περιβαλλοντική αγωγή, το φυσικό περιβάλλον του Αγίου Όρους αλλά και η συμβολή του φυσικού περιβάλλοντος και των Βυζαντινών μνημείων στην αειφόρο ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών.

Το πλούσιο αυτό και πολυδιάστατο συνέδριο αποτέλεσε μια ισχυρή απόδειξη πως όταν η κοινωνία, η εκπαίδευση, η επιστήμη, η τέχνη και η θρησκεία συνεργάζονται προς έναν κοινό σκοπό, λίγα έως μηδαμινή μπορεί να είναι τα εμπόδια και οι αποτυχίες. 

Ίσως ο Κήπος να μην είναι ουτοπία. Ίσως δεν είναι κάτι που περιμένουμε αλλά μια δυνατότητα του εδώ και του τώρα. Μια επιλογή να αποκαταστήσουμε τη σχέση με τον συνάνθρωπο, να φροντίσουμε το περιβάλλον που αφορά τον διπλανό μας· οι καθημερινές πράξεις αλληλεγγύης, η συνείδηση ότι δεν σταματά η ευθύνη μου στο παρόν, αλλά φροντίζω για το μέλλον. Είναι η εμπιστοσύνη στον Θεό αφού πρώτα εμπιστευτώ τον άνθρωπο· είναι η ξεκάθαρη σχέση με τον συνάνθρωπο αυτή που θα κάνει κρυστάλλινη τη σχέση μου με τον Θεό. Κι έπειτα, είναι η ευθύνη να ξεριζώσω όλα τα ζιζάνια μέσα μου και έξω μου, να αφήσω τη φύση που με φιλοξενεί να αναπνεύσει τιμώντας την κληρονομιά του Δημιουργού και το δικαίωμα του κληρονόμου.

Η επιφάνεια των λόγων από το βάθος των πράξεων ίσως απέχει όσο ο κόσμος που φτιάξαμε από τον πραγματικό Παράδεισο. Όμως μέσα στην αγάπη το άλμα είναι εφικτό. Και πού αλλού υπάρχει αυτή η παντοδύναμη αγνή αγάπη; Μα φυσικά μέσα στα παιδιά. Εκεί εργαζόμαστε και φυλάσσουμε την παιδική ψυχή να ανθίσει και να διατηρήσει το αίσθημα αυτού της ευθύνης και του καθήκοντος του προστάτη της φύσης και του πλησίον. Ή τώρα και εσαεί ή ποτέ.

(βλ. κείμενο ομιλίας Οικουμενικού Πατριάρχου – έναρξη του φόρουμ:

Παρακολουθήστε εδώ την παρουσίαση της πολιτιστικής και περιβαλλοντικής δράσης στην οποία βασίστηκε το παρόν άρθρο και η οποία πήρε μέρος στο φόρουμ.

https://www.youtube.com/watch?v=tN6-4TcD9iU&t=16s&ab_channel=EvlampiaTsireli

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: